.

Wilhelm Steinitz

Lata panowania 1886-1894

ur. 1836 zm. 1900

Pierwszy oficjalny mistrz świata w szachach. Miał duży wkład w rozwój teorii szachów, zwłaszcza w zakresie gry pozycyjnej. Jego idee cieszyły się dużym uznaniem innych wybitnych szachisSteinitz był mistrzem świata od 1886 do 1894 roku. W tym czasie obronił tytuł w czterech oficjalnych meczach przeciwko Zukertortowi, Czigorinowi (dwukrotnie) i Gunsbergowi. Przegrał dwa mecze ze swoim następcą Laskerem. W 1883 roku Steinitz zamieszkał w Nowym Jorku, w 1888 roku otrzymał amerykańskie obywatelstwo, wcześniej reprezentował Austrię.

Emanuel Lasker

Lata panowania -1894-1921

Najdłużej panujący mistrz

Emanuel Lasker urodził się 24 grudnia 1868 w Barlinku. Był on niemieckim szachistą oraz drugim mistrzem świata w szachach. Tytuł zdobył w 1894 roku pokonując Wilhelma Steinitza. Wygrał z nim 10 partii, 4 zremisował i 5 przegrał. Tytuł mistrza świata zachował przez następne 27 lat co czyni go prawdziwym rekordzistą. Był również matematykiem, filozofem i brydżystą. Przyjaźnił się, także z Einsteinem. Do największych osiągnięć Laskera w szachach należy zaliczyć zwycięstwa w międzynarodowych, prestiżowych turniejach między innymi w Londynie w 1899 roku, Petersburgu w 1896 i w 1914 oraz w Nowym Jorku w 1924. W 1921 roku stracił tytuł mistrza świata w meczu z J.R Capablancą. Rok wcześniej Lasker powiedział, ze jego rywal jest najlepszym szachista świata. W 1933 roku Lasker wraz z żoną Martą Kohn musiał opuścić Niemcy ze względu na swoje żydowskie pochodzenie. Przeprowadzili się do Anglii, a następnie, po krótkim pobycie w ZSRR, osiedli w Nowym Jorku. Lasker był znany ze swoich psychologicznych metod gry. Czasami wybierał posunięcia teoretycznie słabsze, które jednak miały zrobić wrażenie na owy, uznawany za remisowy. W rezultacie Capablanca zagrał nieostrożnie i partię przegrał. Do historii szachów przeszła również inna słynna partia Lasker - Bauer, Amsterdam 1899, w której Lasker poświęcił dwa gońce za nieuniknionego mata, który to manewr od tego czasu bywa nazywany matem Laskera. Zmarł 11 stycznia 1941 roku. Zapamiętano go jako wielkiego człowieka, a jego metody gry cenione są nawet w dzisiejszych czasach.

Jose Raul Capablanca

Lata panowania -1921-1927

Maszyna szachowa

Jose Raul Capablanca y Graupera urodził się 19 listopada 1888 roku w Hawanie. Był on najsławniejszym kubańskim szachistą oraz trzeci mistrzem świata w szachach. Panował on w latach 1921 - 1927. Capablanca był uważany za szachowe genialne dziecko. Pierwszym znacząwczas 12 lat, jego błyskotliwa gra została szybko zauważona i doceniona. Do dzisiaj jest uważany za jednego z najbardziej utalentowanych szachistów w historii. Szczególnie doceniana jest jego sztuka gry pozycyjnej i rozgrywania końcówek. Capablanca poznał szachy kibicując swojemu ojcu. W całym życiu, nawet jako ekspert szachowy, pozostał w znacznej mierze graczem "naturalnym", stosunkowo mało czasu poświęcając na przygotowania do turniejów i meczów. Jego największy rywal Aleksander Alechin, który został czwartym mistrzem świata, po śmierci Capablanki napisał: "Wraz z tą śmiercią odszedł wielki szachowy geniusz, jakiego nigdy więcej nie zobaczymy". W całej swojej karierze Capablanca doznał goryczy porażki w mniej niż pięćdziesięciu oficą taki poziom znajomości gry, że ich partie zawsze będą kończyć się remisem. Do dzisiaj te prognozy nie spełniły się, chociaż objawy "choroby remisów" są widoczne w turniejach z udziałem najsilniejszych graczy. Capablanca wynalazł własną odmianę szachów, nazwaną "szachami Capablanki", w których gra się na szachownicy o rozmiarach 10x10 lub 10x8.

Aleksander Alechin

Lata panowania -1927-1935; 1937-1946

Pierwszy rosyjski mistrz świata

Aleksander Alechinm fr. Alexandre Alekhine, ur. 31 października 1892 w Moskwie, zm. 24 marca 1946 w Estoril) – wybitny rosyjski szachista, czwarty mistrz świata w szachach, znany ze swojego bardzo ofensywnego stylu gry. Alechin urodził się w bogatej rodzinie. Jego ojciec był posiadaczem ziemskim i deputowanym do Dumy, matka, córka bogatego przemysłowca, była jego pierwszym nauczycielem szachów. Po rozegraniu sławnego turnieju w Petersburgu w 1914 był jednym z pierwszych szachistów, którym przyznano tytuł arcymistrza. Oprócz języka rosyjskiego biegle posługiwał się angielskim, francuskim i niemieckim. Po rewolucji październikowej Alechin przepsztę życia był tytułowany doktorem prawa. W 1927 roku, po pokonaniu Capablanki, zdobył tytuł mistrza świata, po czym konsekwentnie odmawiał swojemu rywalowi prawa do rewanżu. W 1935 roku utracił swój tytuł na rzecz Maksa Euwego. Przyczyną porażki było najprawdopodobniej nadużywanie alkoholu. Alechin uporał się z tym problemem i w roku 1937 odzyskał tytuł mistrza świata, pokonując Euwego w meczu rewanżowym. Tytuł zachował już do śmierci. Podczas II wojny światowej Alechin brał udział w turniejach organizowanych w faszystowskich Niemczech oraz krajach przez Niemcy okupowanych. W 1941 w gazecie Pariser Zeitung ukazał się antysemicki artykuł pod tytułem Szachy aryjskie i żydowskie podpisany jego nazwiskiem. Pomimo drobiazgowego dochodzenia nie udało się później jednoznacznie stwierdzić, czy Alechin rzeczywiście był autorem tego artykułu. Po wojnie jednak Alechin był traktowany jak persona non grata przez organizatorów turniejów. Alechin planował przystąpienie do kolejnego meczu o mistrzostwo świata przeciwko Michaiłowi Botwinnikowi. Te plany pokrzyżowała śmierć mistrza świata w hotelowym pokoju w portugalskim mieście Estoril. Skremowane szczątki pochowano na paryskim Cimetiere du Montparnasse, nagrobek ufundowała FIDE.

Max Euwe

Lata panowania -1935-1937

Max Euwe urodziłs ię 20 maja 1901 roku w holenderskim mieście -Amsterdam. Był on piątym oficjalnym mistrzem szachowym. Już od czasów swojej młodości był najsilnieszym szachistą w sw Jego największym sukcesem była wygrana z Alexandrem Alechinem o tytuł mistrza świata. Była to prawdziwa sensacja. od tego momentu Euwe zyskał powszechną sławę i prestiż. W 1937 roku w meczu rewanżowym Holender uległ jednak powracającemu do dawnej formie Alechinowi. Po śmierci Alechina w 1946 roku, częśc szachistów twierdziła, że to Euwe powinien być ogłoszoy mistrzem. On jednak postanowił, że weźmie udział w turnieju o mistrzostwo. Ów turniej odbył się w 1948 roku. Wygrał go Michaił Botwinnik, zostając nowym mistrzem. Euwe zajął ostatnie piąte miejsce. W latach 1970 - 1980 Euwe był prezydentem Międzynarodowej Federacji szachowej - FIDE. Do jego największych zasług należy zorganizowanie meczu pomiędzy Borysem Spasskim,a Robertem Fisherem. W 1981 roku Euwe zmarł. Świat zapamiętał go jako wielkiegocję rewanżową Alechina (choć nie musiał), i który po śierci swojego rywala nie przyjął tytułu mistrza, lecz chciał go wywalczyć uczciwie. Napisał on, także wiele książek na temat szachów, które można polecić każdemu - od amatora do arcymistrza.

Michaił Botwinnik

Lata panowania -1948-1957; 1958-1960; 1961-1963

Twardy gracz

Michaił Botwinnik urodził się 17 sierpnia 1911 w Petersburgu, zmarł 5 maja 1995 - rosyjski szachista, arcymistrz, wieloletni mistrz świata w szachach. Już jako czternastoletni młodzieniec Botwinnik zyskał rozgłos w świecie szachów, wygrywając w symultanie z ówczesnym mistrzem świata Jose Raulem Capablanką. Zapewne ta partia miała znaczący wpływ na rozwój jego talentu. W 1931 roku po raz pierwszy zwyciężył w indywidualnych mistrzostwach ZSRR. Po tytuł mistrza Związku Radzieckiego sięgał jeszcze pięciokrotnie, w latach 1933, 1939, 1941, 1945 i 1952. W wieku 24 lat Botwinnik walczył jak równy z równym z czołowymi szachistami świata, zajmując wysokie miejsca w najbardziej prestiżowych turniejach tamtych lat. W 1935 roku wygrał razem z Salomonem Flohrem turniej w Moskwie, w pokonanym polu zostawiając m.in. Emanuela Laskera i Capablankę. Rok później podzielił z Capablanką pierwsze miejsce w ów. Później dwukrotnie przegrywał mecze o mistrzostwo: w 1957 roku z Wasilijem Smysłowem i w 1960 z Michaiłem Talem, lecz w obu przypadkach wygrywał mecze rewanżowe. Ostatecznie stracił tytuł mistrza świata w 1963 roku na rzecz Tigrana Petrosjana. Botwinnik był znany z niezwykłego zamiłowania do studiowania szachów. Prawdziwą jego siłą było staranne teoretyczne przygotowanie do meczów i drobiazgowa analiza partii po ich rozegraniu. Żaden z jego wielkich poprzedników nie mógł szczycić się tak sumiennym i systematycznym podejściem do własnego rozwoju. Przedkładał technikę nad taktykę, mistrzostwo gry końcowej nad pułapki w otwarciach. W najważniejszych meczach stosował stosunkowo wąski repertuar otwarć, jednak perfekcyjna ich znajomość pozwalała sprowadzić partię na tory przez siebie głęboko przestudiowane. Preferował przede wszystkim obronę Nimzowitscha, obronę słowiańską i wariant Winawera w obronie francuskiej i wniósł duży wkład w rozwój teorii tych otwarć. Do ważnych oficjalnych startów przygotowywał się rozgrywając w tajemnicy mecze treningowe z silnymi graczami Salo Flohrem, Jurijem Awerbachem i Wiaczesławem Ragozinem, co historycy szachów odkryli dopiero po latach. W przeciwieństwie do swoich poprzedników Botwinnik nie był powszechnie uważany za szachowego geniusza. Często wskazywano, że jego sukcesy były efektem pracy całego sztabu ludzi, a także pozasportowego poparcia radzieckich oficjeli. Trening Botwinnika miał charakter totalny. Bardzo dbał o zachowanie sprawności fizycznej i prowadzenie higienicznego trybu życia. Sam niepalący, rozgrywał wielogodzinne mecze w otoczeniu palaczy, aby przywyknąć do gry w niesprzyjających warunkach. Przywiązywał dużą wagę do wszelkich aspektów rozgrywania parti z Dawidem Bronsteinem i Smysłowem, w których obronił tytuł. W latach sześćdziesiątych, po przegranym meczu z Petrosjanem, Botwinnik przestał uczestniczyć w oficjalnych rozgrywkach, skupiając się głównie na pracy nad szachowymi programami komputerowymi. Poświęcił się również trenowaniu dzieci i młodzieży. Ze słynnej szkoły Botwinnika wywodzi się cała rzesza utalentowanych szachistów, w tym najsłynniejsi – Anatolij Karpow, Garri Kasparow i Władimir Kramnik.

Michaił Tal

Lata panowania -1960-1961

Wielki Pasjonata

Michaił Tal, ur. 9 listopada 1936 w Rydze, zm. 28 czerwca 1992 – sławny łotewski szachista, ósmy mistrz świata w szachach. Nazywany często "Czarodziejem z Rygi" znany był z bardzo błyskotliwej gry i biegłości w taktycznych uderzeniach. Swojemu naturalnemu talentowi zawdzięczał zdobycie tytułu mistrza świata w wieku 24 lat. Był najmłodszym mistrzem świata z dotychczasowych, dopiero Garri Kasparow pobił jego rekord, sięgając po tytuł jako dwudziestodwulatek. Swój intuicyjny sposób gry Tal z powodzeniem przeciwstawiał pozycyjnemu stylowi opartemu na rzetelnym teoretycznym przygotowaniu, reprezentowanemu przez współczesnych mu arcymistrzów. Jego grę Wasilij Smysłow określił jako "sztuczki i nic więcej", jednak Tal wygrywał z najlepszymi. Swoimi niespodziewanymi poświęceniami doprowadzał do niewiarygodnie skomplikowanych pozycji, stwarzaj studiując styl gry Tala i równie łatwo odebrał mu tytuł. Na gorszy występ Tala w rewanżowym meczu prawdopodobnie decydujący wpływ miały jego problemy zdrowotne. Tal był słabego zdrowia, częste problemy z wątrobą były wielką przeszkodą w osiąganiu dobrych rezultatów. Niezmiennie prezentował jednak swoje pozytywne podejście do życia. Sławny jest jego komentarz do jednej ze swoich zwycięskich partii wkrótce po opuszczeniu szpitala: "grałem całkiem nieźle, jak na nieboszczyka". Jednym z największych sukcesów Tala było zwycięstwo (wspólnie z Anatolijem Karpowem) w "Turnieju Gwiazd", rozegranym w 1979 roku w Montrealu, gdzie w wielkim stylu pozostawił w pokonanym polu całą ówczesną czołówkę szachową.

Tigran Petrosjan

Lata panowania -1963-1969

Najlepszy defensor w historii

Tigran Petrosjan ur. 17 czerwca 1929 w Tbilisi, zm. 13 sierpnia 1984 w Moskwie – ormiański szachista reprezentujący ZSRR, dziewiąty mistrz świata w szachach. Petrosjan rozpoczął szachową edukację stosunkowo późno. Jako trzynastolatek rozpoczął regularny trening szachowy, głównie oparty na ideach Arona Nimzowitscha, co ukształtowało jego późniejszy styl gry. Pierwszym sukcesem było zdobycie mistrzostwa Związku Radzieckiego juniorów w 1946 roku. Przez następne szesnaście lat powoli, acz regularnie awansował w szachowej hierarchii, by w 1963 roku sięgnąć po najbardziej wartościowy tytuł. Systematycznie poprawiał swoją pozycję w pierwszych startach w bardzo silnie obsadzonych finałach indywidualnych mistrzostw ZSRR. Rok 1949 przyniósł mu szesnaste miejsce, następny - dwunaste, w 1951 awansował już do ścisłej czołówki, zajmując dzielone z Jefimem Gellerem drugie miejsce za Paulem Keresem, a przed takimi koryfeuszami szachów jak Michaił Botwinnik, Dawid Bronstein i Wasilij Smysłow. Ten wynik otworzył mu drogę do turnieju międzystrefowego, drugiego szczebla rozgrywek o mistrzostw świata. Jednym z faworytów turnieju pretendentów w Curacao był znajdujący się w doskonałej formie Robert Fischer. Zajął jednak czwarte miejsce, pokonany przez radziecką koalicję Petrosjan - Keres - Geller. Fischer zarzucał swoim przeciwnikom niesportową postawę. Po latach jego podejrzenia potwierdziły się, radzieccy arcymistrzowie utworzyli remisowy pakt (wszystkie partie pomiędzy nimi zakończyły się umówionymi remisami). W tym czasie sławny stał się defensywny styl gry Petrosjana. Polegał on na bardzo starannej obronie i powolnym, systematycznym poprawianiu pozycji. Podstawą tego stylu była profilaktyka. Dość biegły w grze kombinacyjnej, Petrosjan wybierał takie kontynuacje, które eliminowały możliwość taktycznego uderzenia. Wydawało się, że neutralizował taktyczne możliwości przeciwnika znacznie wcześniej, niż oponent sam mógł je zauważyć. Ten mało widowiskowy styl nazywano szachami negatywnymi. Częstokroć wybitni szachiści nie potrafili wskazać własnego błędu i przyczyny przegranej z Petrosjanem. Porównywano go do pytona bez pośpiechu duszącego swoje ofiary, nazywano go też żelaznym Tigranem. W 1963 Pmiu najsilniejszych turniejach międzynarodowych tylko dwukrotnie zajmował dzielone pierwsze miejsce. Niemniej, w 1966 roku obronił tytuł po ciężkim boju z Borysem Spasskim. Był to pierwszy przypadek od czasów Aleksandra Alechina udanej obrony tytułu (Botwinnik dwukrotnie tracił szachową koronę i odbierał ją w meczach rewanżowych). Do następnego meczu Spasski przygotował się jednak bardzo starannie i w roku 1969 odebrał Petrosjanowi tytuł, pokonując go w jego własnym stylu. Po utracie tytułu Petrosjan pozostał aktywnym szachistą, utrzymując się w światowej czołówce aż do śmierci. Grając nieco mniej zachowawczo niż dotychczas odniósł wiele znaczących sukcesów. W latach 1969 - 1980 w rozegranych dwudziestu trzech silnych turniejach ośmiokrotnie zajmował lub dzielił pierwsze miejsce, dziewięciokrotnie - drugie. Jednak nie dany był mu powrót na szachowy tron, o który zacięte boje toczyli Spasski i Fischer.

Borys Spasski

Lata panowania -1969-1972

Największy rywal Fishera

Borys Spasski ur. 30 stycznia, 1937 w Petersburgu, Rosja) - rosyjski szachista, były mistrz świata w szachach. Pierwszy duży sukces na arenie międzynarodowej Spasski osiągnął w wieku 18 lat wygrywając mistrzostwa świata juniorów w Antwerpii. Za ten wynik otrzymał tytuł arcymistrza. Spasskiego uważano za wszechstronnego szachistę o "uniwersalnym stylu". W przeciwieństwie np. do Michaiła Tala, któremu błyskotliwe poświęcenia i niewiarygodne komśrodkowej przyniosły miano "Czarodzieja z Rygi" lub Tigrana Petrosjana zwanego "Żelaznym Tigranem" z powodu niezwykle uważnej i konsekwentnej gry, styl gry Spasskiego trudno było jednoznacznie określić. Potrafił on wybrać taki sposób gry, który najbardziej nie odpowiadał przeciwnikowi. Ta jego niezwykła elastyczność dawała mu sporą przewagę nad innymi współczesnymi mu arcymistrzami. W finałowym meczu pretendentów w 1965 roku w Tbilisi przeciwko Talowi potrafił skierować grę na spokojne tory, by uniknąć taktycznych komplikacji i nie pozwolić legendarnemu taktykowi na rozwinięcie jego umiejętności. Po pokonaniu Tala przed Spasskim otworzyła się pierwsza możliwość zdobycia tytułu mistrza świata, jednak w rozegranym rok później meczu z Petrosjanem doznał porażki. Lata 196icy na przemian osiągali przewagę, finisz należał do Spasskiego. Zdobycie tytułu mistrza świata nie przyniosło Spasskiemu szczęścia. Sam określał lata panowania na szachowym tronie jako najnieszczęśliwszy okres w jego życiu. Z trudem mógł podźwignąć wielki ciężar odpowiedzialności, który na nim spoczął. Szachy w Związku Radzieckim były sportem narodowym, tytuł mistrza świata – niemalże kwestią racji stanu. Niechęć Spasskiego do polityki, presja "czynników oficjalnych" i otoczenia oraz samotność mistrza sprawiały, że czuł on coraz większą niechęć do szachów. Tymczasem stawało się jasne, że w obronie tytułu będzie musiał zmierzyć się z odnoszącym niewiarygodne sukcesy Bobbym Fischerem, którego Tal nazwał "największym geniuszem, jakiego mogło zesłać szachowe niebo". Do meczu doszło w 1972 roku w Rejkiawiku. Przez radzieckie władze był on postrzegany jako starcie postępowego świata socjalizmu ze zgniłym amerykańskim imperializmem. Meczowi towarzyszyły dramatyczne okoliczności, trudności z ustaleniem terminu i miejsca, długa lista warunków, przedstawiona przez Fischera. Już po rozpoczęciu meczu, przed trzecią partią władze radzieckie kazały Spasskiemu przerwać mecz i wracać do Moskwy, jednak mistrz wolał ulec w boju, niż ustąpić przeciwnikowi pola. Mecz zakończył się dotkliwą porażką Spasskiego, który wrócił do kraju w niesławie. W ZSRR pojawiły się całkiem poważnie głoszone teorie o spisku amerykańskich służb specjalnych. Powołano specjalną komisję śledczą do zbadania wszystkich okoliczności niezrozumiałej klęski. Naród potrzebował jakiegoś racjonalnego wytłumaczenia faktu, że mistrzemświata może zostać człowiek nie-radziecki. Spasski miał do meczu spory dystans, kiedyś powiedział: "Fischer walczył przeciwko organizacjom – producentom telewizyjnym, organizatorom meczu. Nigdy nie był agresywny wobec mnie. Przegrałem ten mecz, zanim się rozpoczął. Po prostu, Fischer jest już ode mnie lepszy". Po przegranym meczu Spasski kontynuował grę, wygrywając m.in. silnie obsadzony finał mistrzostw Związku Radzi barw ZSRR na olimpiadach szachowych. Dwadzieścia lat po meczu stulecia, w 1992 roku Fischer i Spasski rozegrali w Czarnogórze i Belgradzie nieoficjalny mecz rewanżowy. Wielkich przeciwników zachęcił jugosłowiański biznesmen, który ufundował pulę nagród w wysokości pięciu milionów dolarów. Fischer dość łatwo ten mecz wygrał, dla obu był to ostatni występ na światowej scenie szachowej.

Bobby Fisher

Lata panowania -1972-1975

Jeden z największych mistrzów

Robert James "Bobby" Fischer (ur. 9 marca 1943 roku w Chicago) - amerykański wybitny szachista, mistrz świata w latach 1972 - 1975. Uważa się go za jednego z najbardziej utalentowanych szachistów wszech czasów. Fischer wychowywał się w domu bez ojca, ponieważ jego rodzice rozwiedli się, gdy miał dwa lata. W międzyczasie wiele źródeł twierdzi, iż jego biologicznym ojcem był węgierski fizyk Paul Nemenyi (zobacz ang. wersję artykułu) Zasady gry w szachy poznał w wieku sześciu lat, czytając instrukcję doł lat jego matka poprosiła znanego szachowego trenera Johna Collinsa, by wziął go pod opiekę. Collins trenował wcześniej znanych szachistów, takich jak William Lombardy i Robert Byrne. Fischer spędzał dużo czasu w domu Collinsa, który w pewnym sensie zastąpił mu ojca. Pierwszym większym sukcesem Fischera było zwycięstwo w Mistrzostwach USA Juniorów w 1956 roku. O młodym szachiście stało się głośno w Ameryce z powodu kilku błyskotliwych zwycięskich partii ze znanymi szachistami. Dwa lata później Fischer zdobył tytuł mistrza Stanów Zjednoczonych, co było równoznaczne z zakwalifikowaniem się do turnieju międzystrefowego FIDE. Turnieje międzystrefowe były eliminacjami najniższego stopnia w cyklu turniejów o mistrzostwo świata. Sam udział w tym cyklu rozgrywek dawał szachiście rozgłos i prestiż.Niewielu dawało szansę piętnastoletniemu wówczas Fischerowi na sukces na tym szczeblu światowych rozgrywek, jednak Fischer zajął w turnieju międzystrefowym dzielone szóste miejsce i zakwalifikował się do turnieju pretendentów. To było już wielkie osiągnięcie, za ten sukces otrzymał tytuł arcymistrza. Był pierwszym młodocianym arcymistrzem w historii szachów. W wieku 19 lat Fischer po zajęciu czwartego miejsca w turnieju pretendentów awansował do ścisłej światowej czołówki. Rok później zdobył mistrzostwo USA niezwykłym wynikiem 11 wygranych partii na 11 rozegranych w turnieju. W turniejach pretendentów Fischer spotykał się z koalicją arcymistrzów radzieckich, którzy nadawali ton międzynarodowym rozgrywkom szachowym na najwyższych szczeblach. Lata sześćdziesiąte to pasmo sukcesów Fischera w międzynarodowych turniejach i nieudane próby pokonania radzieckich arcymistrzów w turniejach pretendentów. Fischer zarzucał im niesportową postawę. W turniejach pretendentów zazwyczaj występowało kilku szachistów z ZSRR, którzy przede wszystkim koncentrowali się na wyeliminowaniu konkurencji z innych krajów, remisując ze sobą bez walki. Analiza wyników i relacje świadków tamtych wydarzeń potwierdzają "zespołową" taktykę stosowaną w turniejach pretendentów m.in. przez Jefima Gellera, Paula Keresa i Tigrana Petrosjana. Na tym tle powstało wiele nieporozumień i konfliktów pomiędzy Fischerem a FIDE. Fischer postulował daleko idące zmiany w cyklu rozgrywek o szachową koronę. Jego postulaty spotykały się z ograniczonym zrozumieniem. Jako człowiekowi bezkompromisowemu trudno mu było się z tym pogodzić i już wtedy przyjaciele obawiali się, że z tego powodu porzuci szachy. Jednak pod jego naciskami FIDE zastąpiła turnieje pretendentów bezpośrednimi meczami systemem pucharowym. W 1970 roku Fischer rozpoczął marsz po tytuł mistrza świata wygrywając w wielkim stylu turniej międzystrefowy. W kolejnych meczach pretendentów rozgromił kolejno arcymistrzów Marka Tajmanowa i Benta Larsena w stosunku 6-0. W ostatnim meczu były mistrz świata Tigran Petrosjan przerwał jego serię partii bez porażki, jednak Fischer wygrał i ten mecz w stosunku 6,5 do 2,5. Po raz pierwszy uzyskał tym samym prawo do gry w meczu o mistrzostwo świata. Jego przeciwnikiem był aktualny mistrz Borys Spasski Mecz stulecia odbył się w Rejkiawiku, od lipca do września 1972 roku, jednak do ostatniej chwili nie było wiadomo, czy w ogóle siszy w historii przekroczył granicę 2700 w rankingu Elo i to aż o 80 punktów). Zwycięstwo Fischera w meczu stulecia było jednym z najgłośniejszych wydarzeń w całej historii szachów. W szczytowych latach zimnej wojny zostało wykorzystane przez amerykańską propagandę do pognębienia ZSRR, w którym porażka Spasskiego została przyjęta jak klęska narodowa. Niemniej, w wielkim stopniu przysłużyło się do ogromnego wzrostu zainteresowania szachami w USA. Amerykańska federacja szachowa odnotowała trzykrotny wzrost liczby członków. Od chwili zdobycia mistrzostwa świata Fischer nie rozegrał już ani jednej partii w oficjalnych rozgrywkach. Przed kolejnym meczem o mistrzostwo z Anatolijem Karpowem, który miał odbyć się w 1975 roku, Fischer przedstawił FIDE szczegółową listę warunków, na jakich mógłby przystąpić do tego meczu. Nie wszystkie jego postulaty mogły zostać spełnione, w związku z czym Fischer odmówił przystąpienia do meczu. FIDE uznała to za walkower i kolejnym mistrzem świata w roku 1975 został Karpow. Od tego czasu Fischer uciekł od życia publicznego, przez długi czas nie było nawet wiadomo, gdzie się znajduje. Po dwudziestu latach, w 1992 roku wrócił na chwilę na szachową arenę, by rozegrać mecz z Borysem Spasskim w Czarnogórze i Jugosławii. Mecz nazywany rewanżem za mecz stulecia, sponsorowany ogromną sumą przez jugosłowiańskiego biznesmena, zakończył się zwycięstwem Fischera 17,5 - 12,5.

Anatolij Karpow

Lata panowania -1975-1985

Wielki człowiek i gracz

Anatolij Karpow ur. 23 maja 1951 roku w miejscowości Złatoust w ZSRR, dzisiejsza Rosja) - wybitny rosyjski szachista, dwunasty mistrz świata w latach 1975 - 1985.

 Karpow poznał szachy w wieku czterech lat. Pierwszy jego duży sukces na arenie międzynarodowej to zdobycie tytułu mistrza świata juniorów w 1969 roku, za które to osiągnięcie otrzymał w następnym roku tytuł arcymistrza. W 1973 roku przystąpił do rozgrywek o mistrzostwo świata, dzieląc pierwsze miejsce w turnieju międzystrefowym w Leningradzie. Ten cykl rozgrywek miał wyłonić przeciwnika ówczesnego mistrza świata, Roberta Fischera. W ćwierćfinałowym meczu pretendentów w 1974 roku w Moskwie pokonał Lwa Poługajewskiego, by w półfinale zmierzyć się z byłym mistrzem świata Borysem Spasskim. Przed meczem Karpow przewidywał przegraną ze Spasskim, zapowiadając swoje zwycięstwo dopiero w następnym cyklu mistrzostw. Mecz rozegrany w Leningradzie zakończył się zwycięstwem Karpowa. W meczu finałowym w Moskwie Karpow pokonał Wiktora Korcznoja. Oba spotkania były pełne walki, obfitowały w ważne z teoretycznego punktu widzenia partie. Robert Fischer nie przystąpił do meczu o mistrzostw świata z Karpowem. Międzynarodowa Federacja Szachowa (FIDE) zdyskwalifikowała Fischera i przyznała tytuł Karpowowi. Początkowo traktowano Karpowa jak "papierowego" mistrza świata, który tytuł otrzymał z nadania, nie pokonując w meczu swojego poprzednika. Z każdym rokiem jednak Karpow zyskiwał coraz większy szacunek w szachowym świecie, kontynuując pasmo zwycięstw w najsilniejszych turniejach na świecie. Jego występy w ciągu następnych dziesięciu lat przyćmiły nawet legendarne turniejowe osiągnięcia Aleksandra Alechina. Ogółem w latach 1970 - 1987 Karpow wziął udział w 48 międzynarodowych turniejach najwyższego szczebla, zajmując lub dzieląc pierwsze miejsce w 36 z nich, m.in. w Madrycie (1973), Lublanie (1975), Mediolanie (1975), Amsterdamie (1976, 1980, 1985), Las Palmas (1977), Tilburgu (1977, 1979, 1980, 1982 i 1983), Bugojnie (1978, 1980, 1986), Montrealu (1979), Linares (1981), Moskwie (1981), Londynie (1982, 1984), Turynie (1982), Hamburgu (1983), Oslo (1984), Brukseli (1986). Niezwykła seria zwycięstw, która nie miała precedensu i do dziś pozostaje rekordem nie do pobicia. W tym czasie wykrystalizował się styl gry Karpowa, który był oparty na solidnych pozycyjnych podstawach. W początkowej fazie partii unikał niepotrzebnego ryzyka, potrafił jednak śmiałym atakiem taktycznym wykorzystać nawet drobne błędy przeciwnika. Porównywano Karpowa do jadowitego węża, który bacznie obserwuje oponenta i starannie przygotowuje dogodną pozycję, by w każdej chwili móc zadać niespodziewany cios. Miał stosunkowo wąski, lecz świetnie dopracowany repertuar debiutowy, bardzo solidnie traktował grę środkową i był niedościgłym mistrzem końcówek. W 1978 roku Karpow rozegrał swój pierwszy mecz w obronie tytułu mistrza świata z Wiktorem Korcznojem. Był to rewanż za poprzedni finał pretendentów, jednak sytuacja od tego czasu uległa zmianie. Korcznoj wyemigrował z ZSRR i został przez władze radzieckie uznany za zdrajcę. Przeciwko Korcznojowi podjęto dyskredytującą kampanię propagandową, wywierano na niego różnego rodzaju naciski, użyto gróźb i szantażu. Mecz odbył się w Baguio na Filipinach i obfitował w przedziwne działania psychologiczne. Korcznojowi nie pozwolono oficjalnie reprezentować Szwajcarii, gdzie się osiedlił, więc występował pod piracką flagą z trupią główką. Jako antidotum na próby zahipnotyzowania podczas partii, podjęte przez asystenta Karpowa dr. Żukowa, Korcznoj zaprosił do swojego zespołu dwóch filipińskich uzdrowicieli. Karpow szybko uzyskał przewagę w meczu, jednak wojnę nerwów podsyciły zwycięskie partie Korcznoja w jego końcowej fazie. W rezultacie Karpow minimalnie zwyciężył (wygrywając sześć i przegrywając pięć partii) i obronił tytuł. Trzy lata później Korcznoj znów wygrał mecze pretendentów, pokonując w finale Roberta Huebnera. Do meczu z Karpowem doszło we włoskim Merano. Po raz kolejny polityka zwyciężyła nad duchem sportowej rywalizacji. Przed meczem aresztowano pozostającego w ZSRR syna Korcznoja za odmowę podjęcia służby wojskowej. Karpow gładko rozprawił się z przeciwnikiem, wygrywając sześć i przegrywając tylko dwie partie. Zwycięstwami nad Korcznojem Karpow umocnił swoją pozycję niekwestionowanego lidera światowych szachów. Godnego siebie przeciwnika odnalazł dopiero w połowie lat osiemdziesiątych w osobie Garri Kasparowa. Rozpoczęła się "era meczów K-K". Panowie K. do 1990 roku rozegrali ze sobą pięć meczów o mistrzostwo świata. Pierwszy odbył się w 1984 roku i nie wyłonił zwycięzcy. Po rozegraniu przez pięć miesięcy 48 partii, w tym 40 remisowych, FIDE podjęła decyzję o przerwaniu meczu przy stanie 25-23 dla Karpowa (regulamin meczu nie ograniczał liczby partii, określał jedynie minimalną ilość wygranych partii konieczną do wyłonienia zwycięzcy). Był to najdłuższy mecz w historii szachów. Regulamin zmieniono i w następnym roku Karpow uległ Kasparowowi 11-13. W kolejnych trzech meczach pary K-K w 1986, 1987 i 1990 roku Kasparowowi za każdym razem udawało się obronić tytuł mistrza świata. Najbardziej emocjonujący był mecz w 1987 roku. Przed ostatnią rundą prowadził Karpow mając cztery wygrane i trzy przegrane partie. Decydującą partię jednak przegrał, mecz zakończył się remisem i zgodnie z regulaminem tytuł pozostał przy Kasparowie. W kolejnym cyklu meczów pretendentów w 1992 roku Karpow niespodziewanie przegrał z Nigelem Shortem. Mistrz świata Kasparow i pretendent Short rozegrali jednak mecz pod auspicjami nowo powołanego przez nich Stowarzyszenia Zawodowych Szachistów (PCA). FIDE uznała to jako ich rezygnację z meczu o mistrzostwo świata i zorganizowała mecz Karpowa z Janem Timmanem, również pokonanym przez Shorta w eliminacjach. Panowie K. wygrali swoje mecze i od 1993 roku nie jest jasne, kto jest rzeczywistym mistrzem świata. W latach dziewięćdziesiątych siła gry Karpowa sukcesywnie malała, mimo że jeszcze w 1994 roku na turnieju w Linares zwyciężył z dużą przewagą całą czołówkę światową, łącznie z Kasparowem. Osiągnięty wówczas rezultat turniejowy (ponad 3000 ELO) jest kolejnym rekordem Karpowa, do dziś nie pobitym. Wyniki w innych turniejach były już dużo gorsze. W 1998 roku brał udział w mistrzostwach świata FIDE w nowej formule. Regulamin tych mistrzostw stawiał go w uprzywilejowanej pozycji, ponieważ jego przeciwnik Viswanathan Anand przystąpił do meczu po wyczerpującym turnieju eliminacyjnym, z udziału w którym Karpow był zwolniony. Ten przepis zmieniono w następnych latach, czego nie chciał zaakceptować Karpow i do następnych edycji mistrzostw świata już nie przystąpił. Karpow nadal uczestniczy w życiu szachowym, biorąc udział w turniejach i rozgrywając mecze. Szczególnie chętnie występuje jako gość honorowy i przyjmuje zaproszenia na imprezy propagujące szachy na całym świecie. W 2002 roku zwyciężył Kasparowa 2,5-1,5 w krótkim meczu przyspieszonym tempem gry. A oto ciekawostka rankingowa. A. Karpow największą przewagę w rankingu FIDE nad następnym zawodnikiem miał w 1978 roku i było to 60 pkt rankingowych ( 1.A.Karpow 2725, 2.W.Korcznoj 2665 ).

Początki kariery Kasparow zainteresował się szachami bardzo wcześnie, za przyczyną swoich rodziców, którzy dawali mu do rozwiązania problemy szachowe. Gdy miał dwanaście lat, jego ojciec umarł. Kasparow to zrusycyzowane nazwisko jego matki - Kasparian. Pierwszym sukcesem Kasparowa na arenie międzynarodowej był występ w turnieju arcymistrzowskim w Banja Luce w 1979 roku. Szesnastoletni Kasparow został wysłany na ten turniej przez pomyłkę, ponieważ w Rosyjskiej Federacji Szachowej pomylono tę imprezę z turniejem juniorskim. Kasparow osiągnął w tym turnieju wynik rankingowy 2595 punktów, dzięki czemu bardzo szybko awansował na liście rankingowej FIDE. W następnym roku zdobył tytuł mistrza świata juniorów, wygrywając turniej mistrzowski w Dortmundzie. Wschodzącą gwiazdę szachów szybko dostrzeżono i zaczęto upatrywać w nim kandydata na następnego mistrza świata. Kasparow musiał najpierw wygrać cykl meczów pretendentów. Pierwszym przeciwnikiem w meczach pretendentów był Aleksander Bielawski, którego Kasparow pokonał zadziwiająco łatwo. Kolejnemu meczowi zagroziła polityka. Kasparow miał spotkać się z Wiktorem Korcznojem w Pasadenie (Kalifornia), który po emigracji ze Związku Radzieckiego był najsilniejszym nieradzieckim szachistą. Ówczesna sytuacja międzynarodowa, a zwłaszcza wzrost napięcia pomiędzy ZSRR i USA spowodowały, że mecz się nie odbył i Kasparowowi groziła dyskwalifikacja. Korcznoj rozwiązał trudną sytuację w sposób wielkoduszny i zgodził się na powtórzenie meczu w Londynie. Mecz zakończył się zwycięstwem Kasparowa. W meczu finałowym Kasparow zmierzył się ze wskrzeszonym Wasilijem Smysłowem, który dość niespodziewanie wygrał półfinał z Robertem Huebnerem. Smysłow był siódmym mistrzem świata w 1957 roku, w latach osiemdziesiątych jego wola walki w znacznym stopniu była już ograniczona. Dla młodego Kasparowa był łatwym przeciwnikiem i ostatecznie młodzieniec z Baku zwycięsko zakończył cykl eliminacji.

Niedokończony mecz

Mecz w 1984 roku pomiędzy Kasparowem a Anatolijem Karpowem był najbardziej kontrowersyjnym meczem o mistrzostwo świata w historii. Regulamin meczu nie ograniczał liczby rozegranych partii, grano do sześciu zwycięstw. Karpow rozpoczął mecz w doskonałej formie, po dwunastu partiach miał cztery wygrane i żadnej przegranej. Spodziewano się szybkiego pogromu Kasparowa 6-0 w co najwyżej osiemnastu partiach. Jednak Kasparow dzielnie stawiał opór, remisując siedemnaście kolejnych partii. Karpow wygrał następną i był już o krok od wygrania całego meczu. Nastąpiła kolejna seria remisów, aż w końcu Kasparow wygrał trzydziestą szóstą partię. Karpow, o dwanaście lat starszy od swego oponenta, wyglądał już na kompletnie wyczerpanego, w niczym nie przypominał zawodnika, który rozpoczął mecz serią zwycięstw. W kilku następnych partiach Kasparow odniósł dwa zwycięstwa. Po pięciu miesiącach zmagań, przy stanie 5-3 dla Karpowa mecz został przerwany przez prezydenta FIDE Florencio Campomanesa i uznany za nierozstrzygnięty. Przerwanie meczu wzbudziło spore kontrowersje. Na konferencji prasowej Campomanes tłumaczył swoją decyzję troską o stan zdrowia zawodników, jednak obaj uczestnicy meczu wyrażali chęć do kontynuowania meczu. Szczególnie Kasparow uważał się za pokrzywdzonego, ponieważ mimo niekorzystnego stanu meczu poczuł się faworytem, uzyskał psychiczną przewagę nad Karpowem i w drugiej fazie meczu grał pewniej od przeciwnika. Dziennikarze komentowali decyzję Campomanesa jako koło ratunkowe rzucone Karpowowi. Jedną z konsekwencji przerwanego meczu była nieskrywana wrogość Kasparowa wobec Campomanesa, która zaowocowała w 1993 roku secesją Kasparowa z FIDE.

Tytuł mistrza świata

Następny mecz o mistrzostwo świata odbył się w 1985 roku. Regulamin meczu został zmieniony. Liczba partii została ograniczona do dwudziestu czterech. Zdobywca 12,5 punktu wygrywał mecz. Remis w meczu oznaczał obronę tytułu przez aktualnego mistrza, Karpowa. Kasparow udowodnił, że wiele nauczył się podczas poprzedniej batalii. Chociaż mecz miał wyrównany przebieg, kilka spektakularnych zwycięstw w obronie sycylijskiej przyniosło sukces Kasparowowi. Został on trzynastym mistrzem świata w szachach. Tytuł zdobył w wieku 22 lat, czym pobił dotychczasowy rekord Michaiła Tala, który był o rok starszy detronizując w 1960 roku Michaiła Botwinnika. Po zdobyciu mistrzostwa świata Kasparow wspiął się na szczyt listy rankingowej. Swoją pozycję lidera światowych szachów umocnił serią bardzo dobrych występów w najsilniejszych turniejach. Z Karpowem spotykał się jeszcze trzykrotnie w obronie tytułu mistrza świata w 1986, 1987 i 1990 roku. Najbliżej porażki był w roku 1987, gdy wygraną w ostatniej partii zapewnił sobie remis. Wykorzystując pozycję mistrza świata Kasparow przystąpił do batalii przeciwko FIDE, podobnie jak to uczynił Robert Fischer dwanaście lat wcześniej. Różnica polegała na tym, że Kasparow zaczął walkę "od wewnątrz", poprzez utworzenie w ramach FIDE Stowarzyszenia Arcymistrzów (GMA od GrandMaster's Association). Poprzez GMA Kasparow chciał zjednoczyć najwybitniejszych aktywnych szachistów w rodzaj związku zawodowego, który miałby realny wpływ na decyzje podejmowane przez kierownictwo FIDE.

Rozłam na szachowym szczycie

W 1993 roku kolejny cykl turniejów FIDE wyłonił kandydata do meczu o mistrzostwo świata z Kasparowem. Eliminacje wygrał Anglik Nigel Short. Obaj nie byli zadowoleni z warunków, na jakich FIDE chciała zorganizować mecz. Postanowili wyłączyć ten mecz spod jurysdykcji FIDE. Kasparow powołał do życia Stowarzyszenie Zawodowych Szachistów (PCA) i zapewnił mu dobre źródła finansowania. Kasparow i Short rozegrali sowicie sponsorowany mecz w Londynie. Mecz zakończył się łatwym zwycięstwem Kasparowa. FIDE zdyskwalifikowała obu szachistów i zorganizowała mecz Jana Timmana (pokonanego w finałowym meczu pretendentów przez Shorta) z poprzednim mistrzem świata Karpowem, który ten mecz wygrał. Był to największy rozłam w historii szachów, a jego skutki trwają do dziś. Oba nurty wyłaniają "własnych" mistrzów świata. Kasparow obronił swój tytuł w 1995 roku, po meczu z Viswanathanem Anandem, zanim PCA upadła z powodu wycofania się najważniejszego sympatyka i sponsora - firmy Intel. Kolejne próby Kasparowa utworzenia nowej silnej organizacji, mogącej stawić czoło potężnej FIDE, przynosiły połowiczne skutki. W kolejnym meczu eliminacyjnym do meczu o mistrzostwo świata Aleksiej Szirow zwyciężył niespodziewanie Władimira Kramnika, jednak do meczu nie doszło. Negocjacje z Anandem też nie przyniosły rezultatu. Ostatecznie Kasparow rozegrał mecz z Kramnikiem pod egidą nowej organizacji o nazwie Braingames.com. Mecz odbył się w 2000 roku w Londynie i przyniósł ogromną niespodziankę. Doskonale przygotowany Kramnik wygrał dwie partie nie przegrywając żadnej. Po raz pierwszy od szesnastu lat Kasparow został pozbawiony w meczu tytułu mistrza świata. Pomimo utraty tytułu Kasparow pozostał postacią numer jeden w światowych szachach. Od lat jest na czele listy rankingowej FIDE z dużą przewagą nad rywalami. Występuje już nieco rzadziej w turniejach, jednak w dalszym ciągu jest niezwykle trudny do pokonania. W 2001 roku zwyciężył w doskonałym stylu turniej w Wijk aan Zee. W 2004 roku na turnieju w Linares dał się jednak wyprzedzić Kramnikowi, dzieląc drugie miejsce z Péterem Lékó. W ostatnich latach podejmowano wiele działań na rzecz zjednoczenia światowych szachów i wyłonienia niekwestionowanego mistrza świata, jednak konflikty interesów najważniejszych postaci okazały się zbyt trudne do przezwyciężenia. W 2003 roku nie doszło do planowanego meczu unifikacyjnego pomiędzy Kasparowem a mistrzem świata FIDE Rusłanem Ponomariowem. Fiaskiem zakończyły się również próby zorganizowania meczu Kasparowa z następcą Ponomariowa, Rustamem Kasimdżanowem. 10 marca 2005 roku, po zwycięstwie w prestiżowym turnieju szachowym rozgrywanym w Linares, Garri Kasparow oficjalnie ogłosił zakończenie kariery zawodowego szachisty. Od tej pory ma rozgrywać wyłącznie pokazowe turnieje oraz partie symultaniczne. Jego głównym zajęciem staną się teraz pisanie książek i wielka polityka - Kasparow jest zdecydowanym przeciwnikiem Władimira Putina i nie wyklucza ubiegania się o prezydenturę Federacji Rosyjskiej podczas następnych wybórów prezydenckich w tym kraju, jako kandydat obecnie konstruowanego przez siebie samego frontu demokratycznego.

Władimir Kramnik, (ur. 25 czerwca1975 w Tuapsie) – rosyjskiszachista, mistrz świata organizacji Braingames (następcy PCA) od 2000 roku. Zdobywca zunifikowanego tytułu Międzynarodowej Federacji Szachowej (FIDE) w 2006 r.

Kramnik wywodzi się ze słynnej szkoły szachowych talentów, stworzonej i kierowanej przez byłego mistrza świata Michaiła Botwinnika. W 1992 roku reprezentował Rosję na olimpiadzie szachowej w Manili. Jego nominacja do reprezentacji spotkała się ze sprzeciwami ze strony wyżej notowanych rosyjskich szachistów, ponieważ był on wówczas nieznanym szesnastoletnim szachistą bez sukcesów w międzynarodowych turniejach. Kramnikowi bardzo pomogło poparcie Garriego Kasparowa. Swoją pierwszą szansę wykorzystał w świetnym stylu, zdobywając złoty medal z pozycji pierwszego rezerwowego. Na dziewięć rozegranych na olimpiadzie partii wygrał osiem i zremisował jedną.

W następnym roku Kramnik został po raz pierwszy zaproszony do udziału w prestiżowym turnieju w Linares. Zajął piąte miejsce, wygrywając m.in. z Wasilijem Iwanczukiem, wówczas piątym szachistą świata. W 1995 roku odniósł pierwsze zwycięstwo w turnieju czołówki światowej w Dortmundzie, nie doznając w turnieju ani jednej porażki. W następnych latach Kramnik kontynuował serię świetnych występów, wliczając w to samodzielne lub dzielone pierwsze miejsca w dortmundzkim turnieju przez trzy kolejne lata.

W 2000 roku w Londynie Kramnik rozegrał szesnastopartiowy mecz z Kasparowem. Mecz został rozegrany pod auspicjami organizacji Braingames jako finał mistrzostw świata. Kramnik sprawił ogromną niespodziankę wygrywając dwie partie i pozostałe remisując. Wykazał się w tym meczu głęboką znajomością obrony berlińskiej w partii hiszpańskiej, w której Kasparowowi nie udało się wygrać ani jednej partii mimo posiadania teoretycznej przewagi. Tym samym młody Kramnik pozbawił swego mistrza i promotora tytułu mistrza świata dzierżonego od piętnastu lat.

W październiku 2002 roku w Bahrajnie Kramnik rozegrał ośmiopartiowy mecz z komputerem szachowym Deep Fritz. Początkowo wydawało się, że łatwo pokona maszynę, ponieważ w połowie dystansu miał już przewagę dwóch wygranych partii. W piątej partii Kramnik wykonał jednak posunięcie, które komentatorzy nazwali największą jego pomyłką w karierze, podstawiając skoczka w wyrównanej pozycji. Szybko przegrał tę partię, poddał również następną, w której według późniejszych analiz miał realne szanse uzyskania remisu. Dwie ostatnie partie, jak i cały mecz, zakończyły się remisem.

13 października 2006 po wygranym w Eliście meczu z Bułgarem Weselinem Topałowem (mistrzem świata Międzynarodowej Federacji Szachowej) zdobył zunifikowany tytuł mistrza świata. W następnym roku utracił ten tytuł, zajmując II miejsce (za Viswanathanem Anandem) w turnieju o mistrzostwo świata, rozegranym w Meksyku^[1]. W roku 2007 zwyciężył w bardzo silnie obsadzonym memoriale Michaiła Tala w Moskwie, wyprzedzając drugiego w tabeli Aleksieja Szyrowa aż o 1½ pkt. W 2008 r. stanął w Bonn przed szansą odzyskania tytułu mistrza świata, uległ jednak Viswanathanowi Anandowi w stosunku 4½ – 6½.

Kramnik jest sześciokrotnym złotym medalistą olimpijskim. Pomiędzy 1992 a 2006 rokiem czterokrotnie reprezentował barwy Rosji w tych zawodach, trzykrotnie (1992, 1994, 1996) wraz z drużyną zwyciężając.

Najwyższy ranking w karierze osiągnął 1 października 2001 r., z wynikiem 2809 punktów zajmował wówczas drugie miejsce na światowej liście FIDE^[4].

Viswanathan Anand (ur. 11 grudnia1969 w Madrasie) – indyjski szachista, mistrz świata FIDE w latach 2000–2002 oraz od roku 2007.

Anand, znany w świecie szachowym pod imieniem Vishy, swój pierwszy sukces na arenie międzynarodowej osiągnął w 1987 roku w Baguio, zdobywając tytuł mistrza świata juniorów. Rok później otrzymał tytuł arcymistrza. Z początkiem lat 90. zadomowił się w szachowej czołówce światowej po wygraniu kilku prestiżowych turniejów. Największym jego ówczesnym osiągnięciem było zwycięstwo w 1992 roku turnieju w Reggio Emilia, w którym w pokonanym polu pozostawił dwóch wówczas najsilniejszych szachistów globu - Garriego Kasparowa i Anatolija Karpowa. Anand dał się poznać jako błyskotliwy szachista, a jego charakterystyczną cechą było niezwykle szybkie rozgrywanie partii.

W 1995 Anand rozegrał mecz przeciwko Kasparowowi o mistrzostwo świata pod egidą Stowarzyszenia Zawodowych Szachistów (PCA). Mecz odbył się w World Trade Center w Nowym Jorku. Po początkowej serii ośmiu remisów Anand wygrał jedną partię, lecz z następnych pięciu przegrał aż cztery, tym samym poniósł porażkę w całym meczu w stosunku 7½ - 10½^[1].

W 1997 wystąpił w Groningen w pierwszych mistrzostwach świata rozgrywanych systemem pucharowym. W turnieju głównym okazał się najlepszy (w finale pokonując Michaela Adamsa, a następnie zmierzył się w styczniu 1998 w Lozannie z Anatolijem Karpowem w meczu o mistrzostwo świata. Spotkanie przegrał w 3 - 5 i zdobył tytuł wicemistrza świata^[2].

W 2000 Anand zdobył tytuł mistrza świata, triumfując w turnieju rozegranym systemem pucharowym według przepisów FIDE. W finale rozegranym w Nowym Delhi pokonał bez porażki Aleksieja Szyrowa, wygrywając trzy partie i remisując jedną^[3]. W kolejnych mistrzostwach, rozegranych na przełomie 2001 i 2002 roku w Moskwie, awansował do półfinału, w którym uległ Wasilijowi Iwanczukowi^[4]. W 2005 podzielił w San Luis II-III miejsce w kolejnym turnieju o mistrzostwo świata^[5].

W styczniu 2000 roku zwyciężył w bardzo silnie obsadzonym turnieju błyskawicznym Plus GSM World Blitz Chess Cup w Warszawie^[6]. W październiku 2003 roku w Cap d'Agde po raz pierwszy zostały rozegrane mistrzostwa świata w szachach aktywnych (na rozegranie partii zawodnicy mieli 25 minut z dodawanym czasem 10 sekund po każdym posunięciu). Anand wygrał turniej (w finale pokonując Władimira Kramnika), wyprzedzając dziesięciu szachistów z pierwszej dwunastki listy rankingowej FIDE^[7].

W latach 1984 - 2006 siedmiokrotnie reprezentował swój kraj na szachowych olimpiadach. Na swoim koncie posiada srebrny medal, który otrzymał w roku 2004 za uzyskanie drugiego najwyższego wyniku rankingowego^[8].

Do najważniejszych indywidualnych sukcesów Ananda należą zwycięstwa w turniejach elity w Wijk aan Zee (w latach 2003^[9], 2004^[10] i 2006^[11] - wraz z Weselinem Topałowem), Dortmundzie (2004 - wraz z Arkadijem Naiditschem)^[12] oraz Morelii i Linares (2007^[13] i 2008^[14]).

Od początku lat dziewięćdziesiątych Anand utrzymuje się w ścisłej czołówce światowej, ma ugruntowaną pozycję jednego z trzech najsilniejszych szachistów świata. Cieszy się niezwykłą popularnością w swoim kraju, podobną do sławy mistrzów krykieta. Jego pozycja w światowych szachach przyczyniła się do znacznego wzrostu popularności współczesnych szachów w Indiach.

W 2007 r. Anand po raz drugi swojej karierze został mistrzem świata, zwyciężając w rozegranym w Meksykuturnieju z udziałem ośmiu zawodników. Jako jedyny nie przegrał w nim partii, wygrał cztery i z wynikiem 9 pkt (z 14 możliwych) wyprzedził Władimira Kramnika i Borysa Gelfanda^[15]. W 2008 r. obronił w Bonn tytuł, pokonując Władimira Kramnika w stosunku 6½ – 4½.